Amerikan Tanrıları Sözlüğü

Yalnızca Tanrılar Gerçektir*

Aido-Hwedo:

Diğer adıyla Ayida-Weddo. Vudu geleneğinde gökkuşağı yılan tanrıçası. Damballa-Wedo’nun (ya da Hwedo) eşidir ve Afrika mitolojisindeki Mawu’ya denk düşmektedir.

Allvis:

İskandinav mitolojisindeki cücelerin kralı Vindalf’ın oğlu. Bilgeliğiyle tanınır. Kelime olarak Allvis, İngilizcedeki “all wise” yani “bilgeliklerin tümü” anlamına gelmektedir. Kendisine vaat edilen Thor’un kızı Thrud’u almak için dışarı çıktığında Thor’un kendisiyle yüzleşmek zorunda kalır. Thor mizacının aksine oldukça olgun davranıp onu çekiciyle öldürmeye çalışmaz, bunun yerine sorular sorar. Kendisine sorulan tüm soruları bilgelikle yanıtlayan Allvis gerçeğin farkına sonradan varır; Thor kendisini gün doğana kadar oyalamaktadır ve güneş ışınları Allvis’e değdiğinde Allvis taşa dönüşür.

Anansi:

Kitaptaki ismiyle Bay Nancy. Batı Afrikalı oyunbaz. Bir tanrı olmasa da gökyüzü tanrısı Nyame’nin aracısıdır. Fiziksel olarak bir örümcek olmasının yanı sıra fazlasıyla kurnaz ve beceriklidir. Ayrıca insanlara yaptığı iyiliklerle de tanınır. Tohum ekmeyi insanlara Anansi öğretmiştir.

Anubis:

Anubis (Bay Jacquel) Antik Mısır’da ölülerin efendisidir. Genellikle çakal ya da vahşi bir köpek olarak tasvir edilir. Ölenlerin kalbini bir terazide tartıp hak edenleri Osiris’in yoluna yönlendirir. Ayrıca mumyalama tanrısıdır.

Ashtaroth:

Ashtaroth, Ashtoreth isminin çoğuludur. Akadlılar tarafından Ishtar (İştar), Yunanlar tarafından Astarte olarak adlandırılan Fenike ay ve doğurganlık tanrıçasıdır.

Ayrıca, demonolojide Ashtaroth olarak bilinen yaratık ismini bu tanrıçadan almıştır. Bu kötücül Ashtaroth, Cehennemin Hazinesi’ni koruyan bir iblistir. İnsanları tembellik ve aylaklığa yönlendirmesiyle tanınır.

Banshee:

Nam-ı diğer Bean Sidhe.

İrlanda mitolojisine göre Banshee’ler, bir insanın ölümünden önce ağıt yakmaya başlarlar. Eğer bu sırada yakalanırlarsa ölecek kişinin ismini söylemekle yükümlüdürler.

Balder:

Kesin olmamakla birlikte kitap içerisindeki olaylar ve göndermeler göstermektedir ki Gölge, İskandinav tanrısı Balder’dir.

Balder, İskandinav mitolojisinde ışığın, neşenin, saflığın, güzelliğin, masumiyetin ve uzlaşmanın tanrısıdır. Odin ve Frigg’in oğludur.

Efsaneye göre Balder kendi ölümünün gelmesinden çok çekinmektedir, bunun üzerine annesi Frigg tüm canlılara, nesnelere, doğadaki tüm güçlere Balder’i asla incitmemeleri için baskı yapar ve onlara zorla yemin ettirir. Ancak ökseotunu unutmuştur. Bu durumdan faydalanmak isteyen ve Balder’i kıskanan Loki, Balder’in kör erkek kardeşi Hod’u, onu ökseotundan yapılmış bir okla vurması için kandırır.

Bay Dünya, Laura’yla Gölge hakkında konuşurken ona, “Bütün bunlar bittiği zaman, sanırım ökseotundan bir değnek yontacağım ve dişbudak ağacına gidip, kocanın gözüne saplayacağım,” der.

Bunlara ek olarak Balder adalet ve haklar konusunda çok hassastır ve bu özelliği Gölge’de de görmek mümkündür; Czernebog’la yaptığı anlaşmaya sadakati veya San Francisco’daki garsona eksik verilen parayı tamamlaması bunlara örnek olarak gösterilebilir.

Ragnarök’ün ardından yeni dünya kurulacağı zaman Balder’in yeniden dirileceğine inanılır.

Baron Samedi:

Vudu ölüm tanrısı. Ayrıca yolların koruyucusudur. İnsanların yaşamlarıyla ilgilenen ve Loa olarak anılan varlıklara iletilmesi için duaları da kabul eder.

Bast:

Diğer ismiyle Bastet.

Bast, Mısır mitolojisinde güneş (daha sonraları ay) tanrıçasıdır. Dişi aslan, dişi kedi ya da kedi başına sahip bir kadın olarak tasavvur edilir. Mısır’a zarar veren düşmanlardan intikam almayı amaç edinmiş “Ra’nın Gözleri”nden biridir.

Bay Ibis:

Bkz. Thoth.

Bay Jacquel:

Bkz. Anubis.

Bay Nancy:

Bkz. Anansi.

Bielebog:

Nam-ı diğer Bylebog. Slav mitolojisinde mutluluk, düzen ve şans tanrısıdır. Czernebog’un zıddıdır.

Bielebog’un Rusçada kelime anlamı “beyaz tanrı”dır.

Belkıs:

Bilquis, Bilqis ya da Balkis; efsanevi Saba Melikesi. İslam ve Yahudi geleneğinde İsrail Kralı Süleyman’la (Süleyman Peygamber) tanıştığı rivayet edilir.

Başka bir rivayet ise Belkıs’ın babasının bir cin, kendisinin de yarı cin olduğunu söyler. Kendi halkı tarafından Makeda olarak bilinen Belkıs’ın tüylü bacaklara sahip olduğu söylenir. Kitap içerisinde de bu özelliğine dikkat çekilmiştir.

Brahma:

Brahma, Vişnu ve Şiva’dan oluşan Hindu Teslisi’nin en yaşlı tanrısıdır. Yaratıcı tanrıdır.

Coatlicue:

Gölge’nin rüyasında, “Çıplak memeleri göğsünden yamyassı sarkıyordu, belinde kesik ellerden bir zincir vardı, iki elinde keskin bıçaklar tutuyordu ve boynundan bir baş yerine, iki yılan çıkıyordu; yılanların gövdeleri kıvrılmıştı ve saldırmaya hazırlanarak birbirlerine bakıyorlardı,” denilerek tasvir edilir.

Aztek mitolojisinde toprak anadır.

Czernobog:

Nam-ı diğer Crnobog ya da Chernobog, Slav mitolojisinde ölüm, gece ve kaos tanrısıdır. Bielebog’un zıddıdır.

Czernebog’un Rusçada kelime anlamı “siyah tanrı”dır.

Çarşamba:

Bkz. Odin.

Damballa-Wedo:

Damballah-Wedo olarak da bilinir. Vudu’nun baş tanrısıdır. Bir yılan tanrı olan Damballa, bereketi temsil eder. Dünya’yı burgularında taşır ve hareket etmesi depremlere sebep olur.

Deli Sweeney:

Bkz. Leprikon.

Dul Paris:

Bilinen adıyla Marie Laveau.

Laveau 25 yaşındayken düğünden kısa bir süre sonra ortadan kaybolan ve öldüğü varsayılan Jacque Paris’le evlenmiştir. Bu olaydan sonra kendisine Dul Paris demeye başlamış ve Vudu üzerine çalışmıştır. 1830 yılına gelindiğinde New Orleans’ın önde gelen Vudu kraliçelerinden biri olmuştur.

Dünya Ağacı:

Bkz. Yggdrasil.

Elegba:

Esu veya Eshu olarak da bilinir. Elegba, Batı Afrika’da tüm yolların, fırsatların tanrısıdır. Oyunbaz bir tanrı olan Elegba yol kenarlarında yaşayıp insanları yapabileceklerinin en iyisine ulaştırmak için cesaretlendirir. Vudu geleneğindeki dengi Papa Legba’dır, ancak söz konusu gelenekte yaşlı bir adam olarak tasvir edilir.

Eostre:

Diğer ismiyle Ostara. Şafak vaktinin Anglo-Sakson kültüründeki kişileştirilmiş halidir. Doğurganlık tanrıçası olmasının yanı sıra çocuklarla çok yakın arkadaştır. Çocukları eğlendirmek için evcil kuşunu bir tavşana çevirmiştir. Yunan mitolojisindeki Eos’a ve Roma mitolojisindeki Aurora’ya denk düşer.

Bkz. Paskalya.

Frau Holle:

Holle, Kuzey Avrupa’da Kış Kraliçesi olarak bilinir ve karın yağmasından sorumludur. İngilizcede Mother Hulda (Hulda Ana) ismi kullanılır.

Ganeşa:

Hint mitolojisinde bilgelik, akıl ve irfan tanrısıdır. Genellikle fil başlı olarak tasvir edilen Ganeşa, Hinduların en saygın ve bilinen tanrılarından biridir. Engelleri ortadan kaldırmasıyla tanınır.

Gorgon:

Yunan mitolojisinde, dişleri keskin ve başında saç yerine yılanlar olan yaratıklardır. Kendisine bakanları Medusa örneğinde olduğu gibi taşa çevirmeleriyle tanınır. Çarşamba ve Gölge’nin Rhode Island’da “karanlık bir odada” ziyaret ettikleri, yüzünü görmelerine izin vermeyen kadın da muhtemelen bir Gorgon’dur.

Gök gürültüsü kuşu:

Pek çok Amerikan yerli kabilesi, Gök gürültüsü kuşu olarak bilinen ve göklerde yaşadığına inanılan yaratıklarla ilgili inanışlara sahiptir. Bazı durumlarda bu yaratıklar öğretmen, koruyucu ve kolluk kuvveti görevi üstlenirler.

Ayrıca American Folklore and Legend (Amerikan Folkloru ve Efsaneleri) kitabına göre rüyada Gök gürültüsü kuşu görmek, birinin savaşa gitmesi gerektiğinin belirtisidir.

Gölge:

Bkz. Balder.

Hershef:

Arsaphes, Heryshaf veya Herishef olarak da bilinir. Mısır mitolojisinde su ve bereket tanrısıdır. Koç olarak tasavvur edilir.

Hezeyan (Delirium):

Neil Gaiman’ın bir diğer eseri olan Sandman’deki Sonsuz’ların (Endless) en küçüğü.

Kitapta, Gölge ve Çarşamba kendisiyle San Francisco’da karşılaşmaktadır: “Onlar geçerlerken saçlarını yeşil, turuncu ve pembeye boyamış, on dördünden büyük göstermeyen genç bir kız onları izledi. Boynuna tasma ve kayış niyetine ip bağladığı melez bir köpeğin yanında oturuyordu.”

Hinzelmann:

Alman kültüründeki Kobold’ların en bilinenidir. İnanışa göre 1584-1588 yılları arasında Hudemühlen şatosuna musallat olmuştur. Hinzelmann özellikle çocukları çok sever ve onlarla oynayabilmek için çocuk formuna girer. Fazlasıyla yaramaz olmasına rağmen kendisine saygı duyana saygı gösterir ve onları ödüllendirir.

Horus:

Mısır tanrılarından Horus, genellikle şahin ya da şahin kafalı erkek olarak tasvir edilir. Yaşlı Horus adıyla bilinen Horus, kitapta geçen anlatıma en uygun olanıdır. Yaşlı Horus bir atmacadır ve yaratıcı tanrı olmasının yanında savaş tanrısıdır. Gözleri Ay ve Güneş’i temsil eder ve bunların ikisi de gökyüzünde gözükmüyorsa Horus’un kör olduğu söylenir.

Hubur:

Mezopotamya mitolojisinde ilksel okyanus olarak geçmekle birlikte, Tiamat’la ilişkilendirilmiş ve anlaşıldığı kadarıyla ona eklemlenmiştir. Tiamat’ın sıfatlarından biri “Ummu Hubur” yani “Yaratıkların Anası”dır. Kaosu da temsil eder.

Oğlu Marduk onu öldürdükten sonra Evren’i yaratan bedenini parçalayıp Gök’e ve Yer’e atar.

Isten:

Isten, Macar geleneğinde en üst düzeydeki tanrıdır. Her şeyin yaratıcısı ve dünyadaki aydınlık ve iyi olan her şeyin temsilcisidir.

İfrit:

Kitapta taksi şoförü Salim olarak karşımıza çıkar. Arap kültürü ve İslam literatürüne göre cin ailesinden olan ifritler, oldukça güçlü cinler olarak tasvir edilir. Ateşten yaratılmışlardır. Ölümlü olmalarına rağmen hayatları uzundur. 1001 Gece Masalları’nda görülebileceği gibi genellikle lambalarda yaşarlar.

Hem iyi hem kötü huyluları bulunan ifritler, inanışa göre kendilerine kötü davrananları cezalandırmaktan hoşlanırlar. İslam inancına göre insanları Allah’ın yolundan saptırmaya çalışırlar.

İsa:

Hıristiyan geleneğine göre Tanrı’nın oğlu.

Johnny Appleseed:

Amerikan halk kahramanı. Asıl adı John Chapman’dır. 1800’lerin başında nişanlısı öldükten sonra içine düştüğü üzüntüyle ovaları aşıp elma ağaçları dikmeye başlamıştır. Ondan kalan bazı meyve bahçeleri hâlâ varlığını korumaktadır.

John Chapman:

Bkz. Johnny Appleseed.

Ka:

Mısır mitolojisinde Ka, ruhun en önemli parçasıdır. Ölüler dünyasında fiziksel bedenin yerini alır. Beden olmadan hayatta kalamaz, bu yüzden mumyalama kültürü Mısır’da çok önemlidir.

Kali:

Kitaptaki ismiyle Mama-ji. Hint mitolojisinde ana tanrıça. Cehaleti yok eden ve dünyaya düzen getiren tanrıdır. Tanrının bilgeliğini arayanları kutsar. Genellikle kan dökerken resmedilir. Yaratma, koruma ve yok etme tanrıçasıdır.

Kartal taşları:

Kil ve demir karışımından oluşan, şifa ve büyü gücü olduğuna inanılan sarı taşlar. Kartal yuvalarında bulundukları için bu isimle anılmaktadırlar. Efsaneye göre, bu taşlar olmadan kartal yavruları yumurtalarından çıkamazlar.

702

Kobold:

Alman folklorunda Koboldlar, yaramaz ruhlardır. Fiziksel olarak küçük, kıllı ve şeytani bir görünüşe sahip oldukları söylenir. Çoğunlukla kötü huyludurlar. Keyiflerine göre nadir de olsa iyi davrandıkları olur.

Bkz. Hinzelmann.

Kubera:

Dhanapati olarak da bilinir. Hint mitolojisinde zenginlik tanrısıdır.

Leprikon:

İrlanda mitolojisinde kısa boylu, yeşil renkte kıyafetler giydiklerine inanılan periler/cinler. Ayakkabıcılık yaparlar. Altına olan düşkünlükleriyle bilinirler ve altınlarını gökkuşağının bitimindeki bir kazanda saklarlar.

İnsanlar tarafından yakalandıklarında, özgürlüklerine karşılık olarak üç dilek hakkı verdikleri rivayet edilir.

Leucotios:

Kelt mitolojisinde şimşek tanrısı.

Kitapta, unutulmuş tanrılar müzesinde bir davul taşıyıp şimşekleri yaratırken tasvir edilmiştir.

Loki:

İskandinav mitolojisinde oyunbaz figür. Genellikle ateşle ilişkilendirilir. Fazlasıyla bilge bir karakter olarak anlatılır. Tanrıların yerine göre düşmanı yerine göre de dostudur. Sonuç çıkarına olacaksa kiminle işbirliği yaptığını pek de umursamaz. Bazıları onu İskandinav tanrılar topluluğu Aesir’den biri olarak düşünse de, bir tanrı değil, buz devi olduğunu ileri sürenler de vardır. Eski İskandinav efsanelerinde Loki, Aesir’le çok içli dışlı olmasına rağmen tanrı olarak anılmaz.

Loki, Odin’in oğlu ışık tanrısı Balder’in ölümünden sorumludur. Ceza olarak Dünya’nın altında bulunan bir mağarada, kendi oğlunun bağırsaklarıyla bir taşa yatay biçimde bağlanmıştır. Üzerinde asılı duran yılan sürekli olarak zehrini Loki’nin üzerine damlatır ve Loki’nin eşi Sigyn bir kap yardımıyla zehrin dökülmesini engeller. Dolu kabı boşaltması gereken Sigyn oradan ayrılır ve zehir o geri dönene kadar Loki’nin yüzüne dökülmeye devam eder. Zehir öylesine acı verir ki Loki acıdan kıvranıp debelenir; bu kıvranmalar sonucunda ortaya çıkan güç, İskandinav mitolojisine göre depremlerin kaynağıdır. Bu durum Ragnarök’e kadar sürer.

Kitap içerisinde bahsi geçen Loki’nin dudaklarındaki yara, cücelerle yaptığı bir anlaşmanın sonucudur. Loki cücelerle bir anlaşma yapar ve eğer haksız çıkarsa kafasını kesebileceklerini söyler. Loki’nin aleyhine gelişen sonuç doğrultusunda cüceler kafasını kesmek isterler ancak Loki kafasını kesmeleri için boynunu da kesmeleri gerektiğini ancak anlaşmalarında boyundan bahsedilmediğini söyleyerek hayatını kurtarır. Bunun sonucunda cüceler bir daha kendilerini kandırmaması için Loki’nin dudaklarını dikerler.

Low Key Lyesmith:

Bkz. Loki.

Maahes:

Mısır mitolojisinde aslan tanrı. Masumların koruyucusudur.

Kitap içerisinde Çarşamba ondan “Aslan Tanrı” olarak söz eder.

Mama-ji:

Bkz. Kali.

Mawu:

Benin (Afrika) mitolojisinde ana tanrıçadır. Ay’ı, geceyi, neşeyi ve anaçlığı temsil eder. Kocası Lisa ile birlikte dünyayı yaratmıştır.

Mey (Mead):

Tanrıların içkisi. İskandinav mitolojisinde bilge Kvasir’in kanı ve balla yapılır. İçeni bilge bir insan ve bir şaire dönüştürür.

Pek çok mitolojide benzer bir içkiye rastlanır. Örneğin Yunan ve Roma mitolojisinde nektar, Hint mitolojisinde amrita ve Maya mitolojisinde miel içilir.

Mithras:

Mithra olarak da bilinir. İran mitolojisinde ışık, anlaşma ve dostluk tanrısıdır. Kozmik düzenin devamlılığından sorumludur.

Morrigan:

İrlanda mitolojisinde savaş tanrıçası/tanrıçaları.

Nornlar:

İskandinav mitolojisinde kaderden sorumlu üç yarı tanrı kız kardeştir. İsimleri: Urd (kader), Verdandi (gereklilik) ve Skuld (mevcudiyet). Dünya Ağacı Yggdrasil’in altında yaşarlar. Kader Kuyusu’ndan su çekip çürümemesi için Yggdrasil’in üzerine dökerler.

Bunun dışında farklı görevleri de vardır. Urd herkesin hayat ipliğini dokur, Verdandi bu ipliği ölçer, Skuld ise keser.

Odin:

Kitaptaki ismiyle Çarşamba.

İskandinav mitolojisinde tanrıların kralıdır. Bunun yanı sıra savaş, bilgelik, şiir ve büyü tanrısıdır. Bilgelik Kuyusu’ndan su içebilmek için tek gözünü feda etmiştir.

Çarşamba günü (Wednesday, Wodensday; çünkü Odin’in bir diğer adı Woden’dir) adını Odin’den alır. İki kuzgunu Huginn ve Mıninn, Düşünce ve Hafıza’yı temsil eder. Geri ve Freki adında iki kurdu da vardır. Geri ve Freki her zaman Odin’i izlerken, Huginn ve Muninn de onun için gözcülük yapar.

Tanrıların babası olduğu için genellikle “Her Şeyin Babası” olarak adlandırılır.

Ogu:

Diğer isimleriyle Ogun, Ogum ya da Ogoum. Batı Afrika Vudu geleneğinde demir tanrısı ve aletlerin yaratıcısıdır. Savaş tanrısı da olmasının yanında demircilerin efendisidir.

Paskalya:

Bkz. Eostre.

Ratatosk:

Nam-ı diğer Ratatoskr. İskandinav mitolojisinde Dünya Ağacı’na tırmanıp duran sincap. İsmi “sivri diş” anlamına gelmektedir. Konuşması, dedikodu yapması ve haber taşımasıyla bilinir.

Rusalkalar:

Rusalkalar denizkızlarına benzeyen Slav su perileridir. Boğulan kadınların kinci ve kızgın ruhları ya da vaftiz edilmemiş küçük kızların hayaletleri olduğuna inanılmaktadır. Rivayetlere göre güzel kadınlar gibi görünüp gezginlerin aklını çelerek onları suda ölüme davet ederler.

Salim:

Bkz. İfrit.

Set:

Mısır mitolojisinde kaos ve yıkım tanrısı. Anubis’in babasıdır. Horus’un dengeleyicisidir.

Shango:

Batı Afrika mitolojisinde gök gürültüsü tanrısı ve Yoruba halkının atası. Zamanında Yoruba’nın dördüncü kralıydı ve ölümünün ardından ölümsüzleştirilmiştir. İnsanları zengin etme gücüne sahiptir.

Soma:

Hint mitolojisinde Ay tanrısı.

Ayrıca tanrıların içkisi, amrita. Tanrıları ölümsüz kılmasıyla tanınır. Tanrılar içki olan somadan içtikçe bu durum tanrı olan Soma’yı yorar ve Ay’ın büyüyüp küçülmesine sebep olur.

Şiva:

Brahma, Vişnu ve Şiva’dan oluşan Hindu Teslisi’nin üyelerindendir. Yok edici tanrıdır.

Thor:

İskandinav mitolojisinde şimşek ve gök gürültüsü tanrısı. Tanrılar topluluğu Aesir’in en önemli üyelerinden biridir ve çabuk öfkelenmesi ve saldırganlığıyla tanınmaktadır.

Thoth:

Kitaptaki ismiyle Bay İbis. Djeheuty olarak da bilinir. Mısır mitolojisinde bilgelik tanrısıdır. Ayrıca yazının mucidi ve kâtiplerin efendisidir. Genellikle ibis kuşu kafalı bir erkek olarak resmedilir.

Thoth, tanrıların ulağı ve aracısıdır. Tahta geçmek istediğinde Horus’un tarafını tutmuştur. Ölünün sorgulanması sırasında Anubis’in yanında bulunur.

Vişnu:

Brahma, Vişnu ve Şiva’dan oluşan Hindu Teslisi’nin üyelerindendir. Koruyucu tanrıdır.

Viski Jack:

Bkz. Wisakedjak.

Wisakedjak:

Pek çok isimle tanınan oyunbaz figür. İsmi, hikâyeyi Amerika’da hangi yerli kabileden dinlediğinize göre değişir. Tanımlanması zor bir yaratıktır çünkü ne tanrı ne insan; ne iyi ne de kötüdür.

Bir öğretmen olarak tehlikeyi ve saçmalıkları ortaya çıkarır, insanlara ölümlü olduklarını hatırlatır. Pek çok bölgede hayvan şeklinde görünür.

Yggdrasil:

İskandinav mitolojisinde Dünya Ağacı.

Dünyaları birbirine bağlayan devasa bir dişbudak ağacıdır. Köklerinde Bilgelik Kuyusu, Kader Kuyusu ve pek çok nehrin kaynağı olan Hvergelmir bulunmaktadır.

Zaka:

Diğer ismiyle Azacca. Vudu tarım tanrısıdır. Çoğunlukla basit bir köylü ya da çalışkan bir işçi olarak tasvir edilir. Zaka, ayrıntıların gözcüsüdür.

Zoryalar:

Slav mitolojisinde üç kız kardeşten oluşan şafak tanrıçaları.

Utrennyaya sabah yıldızı, Veçernyaya akşam yıldızı ve Polunoçnaya da gece yarısı yıldızıdır.

Görevleri, zincirlerini kırıp Küçük Ayı takımyıldızını yemeye çalışan köpeği engellemektir, çünkü mite göre köpek takımyıldızını yerse evrenin sonu gelecektir.

 

* Bu sözlük Renata Sancken’in gönüllü çalışması olan Only the Gods Are Real: A Guide to Gods in Neil Gaiman’s American Gods’tan yararlanılarak hazırlanmıştır. –çn

 

admin

İthaki Yayınları Sosyal Medya Profili

Henüz yorum yapılmamış.

Cevap Yaz

E-mail adresiniz paylaşılmayacak.